Görme engelli Nisa Güner, yapay zekâ destekli sistemle diyabetini kendi yönetiyor

Acıbadem Sağlık Grubu uzmanlarının 14 Kasım Dünya Diyabet Günü kapsamında Acıbadem Ataşehir Hastanesi’nde düzenlediği etkinlikte, görme engelli Tip 1 diyabet hastası psikolog Nisa Güner, dijital insülin pompasını ve sensörünü yapay zekâ desteğiyle tek başına kullanarak Türkiye’de bir ilke imza attığını anlattı.

Acıbadem Üniversitesi Diyabet Uygulama ve Araştırma Merkezi’nden (DİYAM) Endokrinoloji ve Metabolizma Hastalıkları Uzmanı Prof. Dr. M. Temel Yılmaz, Türkiye’de 12-14 milyon kişinin diyabetli olduğunun tahmin edildiğini belirtti. Yılmaz, ülkede her 10 yılda diyabet görülme sıklığının yüzde 100 arttığını ve ikiye katlandığını saptadıklarını söyledi.

Yılmaz, diyabet tedavisinde kullanılan GLP-1 analoglarının doğru kullanıldığında tıbbın önemli buluşlarından biri olduğunu, ancak çok ciddi yan etkileri bulunduğu için reçetesiz satılmaması gerektiğini vurguladı.

Etkinlikte diyabetin erken tanısı, organlar üzerindeki etkileri, GLP-1 grubu ilaçların doğru kullanımı ve yeni tedavi teknolojileri ele alındı. Tedavi sürecini anlatan hastalar arasında 46 yaşındaki Selin Oral ile 52 kilo vererek diyabeti ve hipertansiyonu yendiğini anlatan İlhan Güngördü de yer aldı.

Yılmaz, diyabetin kalp-damar ve böbrek hastalıkları, hipertansiyon, obezite, görme kaybı ve bacak ampütasyonlarının temel sebeplerinden biri olduğunu belirtti. Diyaliz tedavisi gören hastaların yaklaşık yarısında sorunun diyabete bağlı geliştiğini aktardı. Erken dönemde önlem alınmasının hem organ hasarlarını önlediğini hem de tedavinin ekonomik yükünü azalttığını ifade etti.

Teknolojideki dönüşüme dikkat çeken Yılmaz, geçmişte günde birkaç parmak ölçümüyle yürütülen takibin, sürekli glikoz ölçen sensörlerle çok daha ayrıntılı hale geldiğini söyledi. Sürekli glikoz takip sistemlerinin yaklaşık iki dakikada bir ölçüm yaptığını, bunun öncesinde günde 4-5 ölçümle değişimlerin çoğunun görülemediğini belirtti. Yılmaz, zamanla insülin iğnelerinin de tarih olacağını öngördü.

Acıbadem Ataşehir Hastanesi Endokrinoloji ve Metabolizma Hastalıkları Uzmanı Doç. Dr. Seher Tanrıkulu, teknoloji seçiminin hastanın ihtiyacına göre yapılması gerektiğini belirtti. Tanrıkulu, diyabetli çocuğu olan annelerin gece hipoglisemi endişesi yaşayabildiğini, sensörler ve insülin pompalarının bu kaygıyı azaltabildiğini söyledi.

Uluslararası Diyabet Federasyonu verilerine göre dünyada yaklaşık 589 milyon diyabetli bulunuyor ve 2050 yılında bu sayının 850 milyonun üzerine çıkması bekleniyor. Endokrinoloji ve Metabolizma Hastalıkları Uzmanı Prof. Dr. Özlem Çelik, Türkiye’nin diyabet görülme sıklığında Avrupa’da ilk sırada yer aldığını, prevalansın yüzde 16,5’e ulaştığını ve hasta sayısının 15 milyona yakın olduğunun tahmin edildiğini belirtti.

Endokrinoloji ve Metabolizma Hastalıkları Uzmanı Doç. Dr. Tuğçe Apaydın, diyabetin gözden böbreğe, kalp ve damarlardan sinirlere kadar pek çok organı etkileyen sistemik bir hastalık olduğunu söyledi. Apaydın, diyabetli bireylerde koroner arter hastalığı gelişme riskinin iki kat fazla olduğunu, travmaya bağlı olmayan bacak ampütasyonlarının en önemli nedeninin diyabet olduğunu ve diyabetin önlenebilir körlük nedenlerinin başında geldiğini belirtti.

İç Hastalıkları Uzmanı Dr. Yaser Süleymanoğlu, cilt altı şeker ölçüm cihazlarının tedaviye sağladığı faydalara değindi. Gün içinde kan şekeri oranının çok değişken olmasının hücreleri yorduğunu ve organlarda bozulmaya yol açabildiğini belirten Süleymanoğlu, düzenli ve sürekli ölçümle insülin dozlarının daha doğru yönetilebildiğini söyledi.

Yılmaz, GLP-1 grubu ilaçların mutlaka hekim değerlendirmesi ve sağlık ekibi kontrolünde kullanılması gerektiğini vurguladı. Safra kesesinde taş, amilaz ve lipaz yüksekliği ya da trigliserit düzeyinin 500’ün üzerinde olması gibi durumlarda bu ilaçların uygun olmayabileceğini, tedavi öncesinde gerekli kontrollerin şart olduğunu belirtti. Yılmaz, Türkiye’de bu ilaçların reçetesiz alınabilmesinin önemli bir sorun olduğunu, sosyal medyadaki yanlış bilgilerin hastaları tedaviden uzaklaştırabildiğini ekledi.

Çocukluğunda tenis, buz pateni ve voleybolla ilgilenen Selin Oral, yıllar içinde ve çocuklarının doğumunun ardından kilo aldı. 18 kez diyetisyene başvurduğunu ancak kalıcı sonuç alamadığını belirten Oral, 108 kiloya ulaştığında obezite ameliyatı düşünmeye başladı. Yılmaz ve sağlık ekibinin insülin direncinin yüksek olduğunu saptaması üzerine ilaç tedavisi, beslenme düzeni ve egzersizi kapsayan bir program oluşturuldu.

Yaklaşık 38 kilo veren Oral, yürümeden başlayarak önce 10 kilometreyi, ardından koşuyu başardı. Bugün 15-20 kilometrelik koşular yapabildiğini belirten Oral, Nisan ayında Prag’da düzenlenecek yarı maratonda 21 kilometre koşmayı hedefliyor.

Retinitis pigmentosa nedeniyle 12 yaşından sonra görme yetisini kaybeden 24 yaşındaki psikolog Nisa Güner, 17 yaşında Tip 1 diyabet tanısı aldı. Tanıdan itibaren glikoz sensörü kullanan Güner, son altı aydır tedavisini dijital insülin pompasıyla sürdürüyor.

Görme engeli nedeniyle pompayı tek başına kullanamayacağı yönünde kaygılar olduğunu belirten Güner, sensör ve pompadan gelen verileri ekran okuyucu aracılığıyla sesli olarak takip ettiğini söyledi. Glikoz grafiklerini ise yapay zekâya yükleterek betimlemesini istediğini aktardı. Altı aydır pompayı sorunsuz kullandığını belirten Güner, bir eğitim programı için İstanbul’da beş ay tek başına yaşadığını ve günlük yaşamını kimsenin yardımına ihtiyaç duymadan sürdürdüğünü ifade etti.

Etkinlikte İç Hastalıkları Uzmanı Dr. Ferhat Çetin, Acıbadem Üniversitesi DİYAM’da izlenen 11 bin 270 diyabet hastasına ait verileri ilk kez paylaştı. Verilere göre diyabet tanısı konulan her 10 hastanın 7’sinde aşırı kiloluluk veya obezite sendromu bulunuyor, hastaların yüzde 46’sında karaciğer yağlanması görülüyor ve her iki hastadan biri kalp-damar hastalıklarıyla ilgili sorunlar yaşıyor. Tedaviye başlanmasının ardından hemoglobin A1c değerlerinin dünya ortalamasının altına gerilediği belirtildi.

Yılmaz, DİYAM bünyesinde 100 bin diyabet hastasının kaydını tutmayı hedeflediklerini ve bunun dünyanın en büyük diyabet veri kaynaklarından birini oluşturacağını söyledi.

Kaynak: (BYZHA) Beyaz Haber Ajansı