Yeni nesil radyoterapi, sağlıklı dokuları daha iyi koruyor

Kanser tedavisinde kullanılan radyoterapi, teknolojik gelişmelerle her geçen gün daha hassas ve kişiye özel hale geliyor. Memorial Ankara Hastanesi Radyasyon Onkolojisi Bölümü’nden Prof. Dr. Müge Akmansu, bu gelişmeleri ve tedavi sürecinde merak edilenleri anlattı.

Radyoterapi lokal bir tedavi yöntemidir ve yan etkiler ışınlanan bölgeye göre değişir. Kemoterapide görülen saç dökülmesi ya da kan değerlerindeki düşme, radyoterapi uygulanan her hastada görülmez. Dışarıdan uygulanan radyoterapi sonrasında vücutta radyasyon kalmadığından, hastaların yakınlarından uzak durması, ayrı odalarda kalması ya da eşyalarını ayırması gerekmez.

Solunum takipli tedavi

Göğüs ve üst karın bölgesindeki tümörler nefes alıp verirken yer değiştirebilir. Solunum ayarlı radyoterapi, hastanın solunumunu izleyerek ışınlamayı tümörün belirlenen konumda olduğu zaman aralığında gerçekleştirir. Tedavi planlaması sırasında 4 boyutlu bilgisayarlı tomografi (4D-BT) ile tümörün solunum döngüsündeki hareketi değerlendirilir. Tedavi sırasında solunum anlık olarak izlenir; güvenli aralığın dışına çıkıldığında cihaz ışınlamayı otomatik olarak durdurabilir ve hasta uygun faza geldiğinde tedavi devam eder.

Yöntemin önemli kullanım alanlarından biri sol meme kanseridir. Derin inspiratuar nefes tutma (DIBH) tekniğinde hasta derin nefes aldığında akciğerler genişler ve kalp göğüs duvarından uzaklaşır. Hastanın nefesini belirlenen seviyede tuttuğu sırada yapılan ışınlamayla sol meme dokusu tedavi edilirken kalp ve kalp damarlarının aldığı doz azaltılmaya çalışılır. Bu yaklaşım, uygun hastalarda uzun vadede ortaya çıkabilecek kalp kaynaklı yan etkilerin azaltılmasına katkı sağlar.

Prostat kanserinde radyoterapi

Prostat kanseri tedavisinde radyoterapi, cerrahiye alternatif olarak uygulanabilir. Hastalığın evresi, tümörün risk grubu, hastanın yaşı ve genel sağlık durumu değerlendirilerek plan oluşturulur. Erken evrede tek başına, gerektiğinde hormon tedavisi ya da diğer yöntemlerle birlikte kullanılabilir; cerrahi sonrası tekrarlama riski olan bazı hastalarda da uygulanabilir. Modern teknolojilerle prostat dokusu yüksek hassasiyetle hedeflenirken mesane ve bağırsak gibi yapıların korunması amaçlanır.

Eksternal radyoterapide vücut dışındaki lineer hızlandırıcıdan gelen ışınlar prostat bölgesine yönlendirilir. IMRT (yoğunluk ayarlı radyoterapi) ve IGRT (görüntü eşliğinde radyoterapi) ile ışınlar hedefe hassas biçimde ulaştırılır. Uygun hastalarda daha yüksek dozların daha kısa sürede verilmesine olanak tanıyan SBRT gibi stereotaktik yöntemler de kullanılabilir. Brakiterapide ise radyasyon kaynağı doğrudan prostat dokusunun içine yerleştirilir; ultrason eşliğinde yapılan işlemde kalıcı ya da geçici radyoaktif kaynaklar kullanılabilir. Bu yöntem özellikle uygun erken evre ve düşük riskli hastalarda tercih edilebilir.

Radyoterapinin yan etkileri her hastada aynı görülmez. Prostat bölgesine uygulanan tedavilerde sık idrara çıkma, idrar yaparken yanma ya da idrar akışında zayıflama ortaya çıkabilir. Bağırsak bölgesinde ise dışkılama sıklığında artış, hafif ishal ya da rektal dolgunluk hissi görülebilir.

Yapay zekânın rolü

Radyoterapi teknolojilerindeki gelişmeler yalnızca ışınlama cihazlarıyla sınırlı değil. Yapay zekâ destekli görüntüleme ve tedavi planlama sistemleri, tümörün ve sağlıklı dokuların görüntülerde daha hassas belirlenmesine, tedavi planlarının hazırlanmasına ve sürecin kişiye göre şekillendirilmesine yardımcı olabiliyor. Gelişmiş görüntüleme, solunum takibi ve yüksek hassasiyetli ışınlama birlikte, tümörün hedeflenmesi ve çevredeki sağlıklı dokuların korunması açısından önemli olanaklar sunuyor.

Kaynak: (BYZHA) Beyaz Haber Ajansı